Kur’an’ın bize verdiği en önemli uyarılardan biri şudur:

“Dinde aşırı gitmeyin; Allah aşırı gidenleri sevmez.”

Bu söz, yalnızca bir öğüt değil; Müslüman insanın aklını, ölçüsünü ve duruşunu koruyan ilahi bir sınırdır. Çünkü Allah’ın “gör” dediği yerden görmek, “bak” dediği yerden bakmak, Müslüman’a farzdır. Bu ölçüyü kaybeden insan, kendi nefsinin, hevesinin, grubunun veya liderinin gölgesinde kalır; hakikati olduğu gibi değil, nefsinin istediği gibi görmeye başlar.

•••

Kur’an’da “aşırılık”, insanın kendi batıl düşüncesini hakikatin üstüne çıkarmasıdır.

Yani kişi kendi sözünü büyütür, Rabb’in ölçüsünü küçültür.

Bu hâl başladığında akıl kararır, adalet bozulur, insan dengeden kopar.

Kur’an’ın istediği insansa, her işte ölçüyü gözeten, öfkede, sevgide, sözde, davranışta taşkınlık göstermeyen kişidir. “Vasat ümmet” yani ölçülü, adaletli bir topluluk olma çağrısı da buradan gelir.

•••

Bugün dünya, aşırılığı başka adlarla anlatıyor: “uçta durmak”, “kör bağlılık”, “katı düşünce” radikalizm gibi…

Ancak isimler değişse de hâl aynıdır.

Aşırı dindar görünen kişi de, aşırı laik, aşırı milliyetçi, aşırı ideoloji bağlısı kişi de aynı yanlışa düşer:

Kendi doğrusunu mutlak doğru saymak.

Bu kimselerin ortak davranışları vardır:

– Okumazlar ama konuşurlar.

– Düşünmezler ama slogan atarlar.

– Sözleri çoktur ama sözün özünü bilmezler.

Bu yüzden kolayca sürüklenir, kolayca kandırılır, kolayca kullanılırlar. Tarih boyunca devletlerin, gizli yapılara karışmış grupların ve çıkar odaklarının en rahat yönlendirdiği insanlar hep bu aşırılığa kapılanlar olmuştur.

Bazen dağ başındaki bir çoban, şehrin ortasında bağırıp çağıran bir topluluktan daha basiretli olur. Çünkü o, sözü hayatın içinden anlar; gürültüyle değil gözle, kulakla ve gönülle düşünür.

•••

Kur’an insana “orta yolu”tavsiye eder

Bu yol gevşeklik değil; sağlam duruştur.

Boyun eğmek değil; ölçüyü korumaktır.

Kendini yok saymak değil; nefsini Allah’ın buyruğuna göre terbiye etmektir.

Aşırılık insanı kör eder.

Orta yol insanı diriltir.

Aşırılık toplumu böler.

Orta yol toplumu bir arada tutar.

Aşırılık aklı devre dışı bırakır.

Orta yol aklı diri tutar.

Bugün yaşanan kavgaların, kopmaların, birbirini düşman görmelerin asıl sebebi bu ölçünün kaybedilmesidir. İnsanlar Allah’ın göstermesini istediği yerden bakmayı bıraktıkça, kendi nefsinin gösterdiği yere sapmaktadır.

•••

Aşırılık her çağda vardı.

Ama her çağda hakikati taşıyanlar,

uçlarda savrulanlar değil, orta yolda direnenler oldu.

Bugün bize düşen, sloganların sesine değil; Kur’an’ın sesine kulak vermektir.

Çünkü hakikat, gürültüde değil; ölçüde bulunur.